A lab professional collects a blood sample from a vein in the arm
تاریخ آخرین بازبینیدر مورخه
تاریخ آخرین اصلاحدر مورخه November 15, 2017.

فنآوری های حاضر اجازه آزمایش بر انواع متعددی از نمونه هایی را می دهند که از بدن انسان جمع آوری شده اند. اغلب اوقات، تمام چیزی که نیاز است، نمونه ای از خون می باشد. هر چند، نمونه های ادرار، بزاق، خلط، مدفوع، مایع منی و سایر مایعات و بافت های بدن نیز قابل آزمایش می باشند.

برخی از نمونه ها، به صورتی که بدن آنها را به صورت طبیعی دفع میکند به دست می آیند. جمع آوری بقیه سریع و آسان است زیرا در روزنه های بدن باقی می مانند. برای برخی از نمونه ها، جراحی و بیهوشی جزئی، برای پزشک دسترسی به نمونه لازم را فراهم می کند.

ممکن است توجه شما در این وبسایت به آزمایشاتی جلب شده باشد که بر بیش از یک نوع نمونه قابل انجام می باشند. بعنوان مثال، آزمایش قند خون را می توان هم بر نمونه های خون و هم بر ادرار انجام داد. اگرچه، نمونه مورد استفاده برای آزمایش، اغلب بر اساس هدف آن آزمایش خاص تعیین می گردد: آزمایش قند خون برای کمک به تشخیص دیابت و نظارت بر سطوح قند در افراد دیابتی بکار می رود درحالیکه قند ادرار یکی از موادی است که هنگام تجزیه ادرار مورد استفاده قرار می گیرد، مانند زمانی که فرد مشکوک به عفونت مجاری ادراری یا بیماری کلیوی می باشد. گاهی اوقات گزینه هایی برای نوع نمونه وجود دارد از قبیل آزمایش آنتی بادی HIV (آزمایشات غربالگری خون، ادرار و مایعات دهانی در دسترس هستند) و در برخی موارد یک نوع نمونه لازم است.

نمونه هایی که به صورت طبیعی از بدن دفع می گردند

برخی نمونه ها مانند ادرار، مدفوع و خلط می توانند به حالتی که بدن به صورت طبیعی آنها را دفع می نماید جمع آوری گردند در حالیکه مایع منی توسط بیمار قابل جمع آوری است. جمع آوری برخی نمونه ها از بچه های کوچک یا بیماران با محدودیت فیزیکی ممکن است نیاز به یاری داشته باشد. معمولاً جمع آوری این نمونه ها بدون درد می باشد، اما کسب آنها گاهاً خجالت آور و ناخوشایند است زیرا شامل دفع ضایعات بدن بوده و شامل بخش ها و اعمالی از بدن هستند که مردم ترجیح می دهند به صورت خصوصی انجام شود.

گاهی اوقات این نمونه ها را می توان در خانه جمع آوری کرد و به مطب پزشک یا مرکز پزشکی آورد، اما همچنین ممکن است اینها در یک مرکز پزشکی مانند مطب پزشک، درمانگاه، مرکز خدمات آزمایشگاهی بیماران یا بیمارستان جمع آوری گردند. این تسهیلات معمولاً برای به حداقل رساندن سر‌وکار داشتن بیمار با نمونه و احساس خجالت طراحی می شوند. مثلا، ممکن است در آن مراکز شما دریچه ای را در سرویس های بهداشتی برای قراردادن نمونه ها ببینید که دیگر لازم نیست با ظرفی شفاف پر از نمونه وارد سالن عمومی شوید. ممکن است دستورالعمل های چاپی را که در سرویس های بهداشتی نصب شده اند پیدا کنید که درباره چگونگی جمع آوری نمونه های ادرار یا مدفوع توضیح داده اند و دیگر لازم نیست که مسئول آزمایشگاه یا پرستار واضحاً به شما توضیح دهد که چگونه نمونه ادرار یا مدفوع "تمیز clean catch" را جمع آوری کنید. اگر نسبت به این موارد حساس هستید و می خواهید که مرکز خدمات بهداشتی یا مراکز آزمایش را پیدا کنید که این گزینه ها را فراهم کنند، می توانید درباره شیوه ها، اصول و اقداماتی که توسط کارکنان جهت تضمین حریم خصوصی و راحتی بیماران انجام می شوند، پرسش نمائید.

در زیر مثال هایی از انواع نمونه ارائه شده اند که معمولاً توسط بیمار جمع آوری می شوند. بسیار مهم است که از تمام دستورالعمل های جمع آوری نمونه با دقت پیروی شود. پیش از جمع آوری نمونه، درباره درک کامل دستورالعمل ها مطمئن باشید.

Accordion Title
مثال ها
  • مایع منی

    برای جمع کردن مایع منی، بیماران مرد باید بدون استفاده از لابریکنت (مواد روان کننده)، کاندوم یا هر گونه ماده ای که پتانسیل آلوده کنندگی را داشته باشد، عمل انزال در یک ظرف را انجام دهند. معمولاً مردان باید حداقل به مدت 2 روز پیش از جمع آوری نمونه از عمل انزال بپرهیزند اما نباید بیش از 7 روز از آخرین انزال آنها گذشته باشد (آخرین انزال باید بین 2 تا 7 روز پیش از جمع آوری نمونه اتفاق افتاده باشد). نمونه نباید در یخچال قرار داده شود اما می بایستی تا حد امکان نزدیک به دمای بدن نگهداری شود، مثلاً با قرار دادن ظرف در جیب، و تحویل آن به آزمایشگاه طی 60 دقیقه.

  • خلط

    به بیماران آموزش داده می شود که خلط را تا حد امکان از عمق ریه به بیرون سرفه کنند. (در برخی شرایط پزشک ممکن است به بیمار کمک نماید). بهترین زمان برای آن صبح هنگام و پیش از خوردن و نوشیدن با چندین نفس عمیق پیش از تف کردن در ظرف جمع آوری می باشد. خلط  باید نسبتاً غلیظ بوده و مانند بزاق آبکی نباشد.

  • مدفوع

    این نمونه معمولاً توسط خود بیماران در دستشویی و با پیروی از دستورالعمل هایی برای جلوگیری از آلوده شدن نمونه با مواد دیگر در کاسه توالت جمع آوری می شود. همچنین ممکن است که به بیماران توصیه شودکه طی دوره آزمایش از خوردن برخی از غذاها اجتناب کنند. بسته به آزمایش، ممکن است به بیماران آموزش داده شود که نمونه را در یک ظرف جمع آوری کرده، مقداری را در یک ویال قرار داده یا میزانی کم را بر یک کاغذ آزمایش مخصوص آغشته کنند. پس از جمع آوری نمونه دست های خود را کاملاً بشوئید.

  • ادرار

    بیشتر نمونه های ادرار با توصیه به بیمار برای ادرار کردن در یک ظرف جمع آوری می شوند. برای حفظ نمونه ها از آلوده شدن با موادی خارج از مجاری ادراری، به بیماران آموزش داده می شود که چگونه نواحی تناسلی خود را تمیز کرده و مقداری از ادرار را پیش از جمع آوری در ظرف به بیرون تخلیه کنند. (اگر کاتتر ادراری لازم باشد، معمولاً پزشک مسئول جایگذاری آن می باشد.) جمع آوری نمونه ادرار خجالت آور است اما بخودی خود ناخوشایند نیست. (هر چند وجود عفونت می تواند هنگام دفع ادرار باعث احساس سوزش شود.)  برای آزمایشات خاص، نمونه های ادرار 24 ساعته در خانه جمع آوری شده و طی فرآیند جمع آوری باید در یخچال نگهداری شوند. بخاطر داشته باشید که پس از جمع آوری نمونه دست های خود را کامل بشوئید.

  • بزاق

    این نوع نمونه ممکن است با استفاده از یک سوآب (سائیدن) جمع آوری شده یا اگر حجم بیشتری برای آزمایش لازم باشد، ممکن است به بیماران آموزش داده شود که بدون ایجاد خلط در یک ظرف تف کنند.

  • مایعات دهانی

    این ترکیبی از بزاق و مواد مترشحه مخاطی (موادی که مخاط دهانی را از مویرگ ها عبور می دهند) بوده که این نیز از دهان جمع آوری می شود. بعنوان مثال، یک آزمایش HIV سریع از مایعات دهانی استفاده می کند. بیمار این نمونه را با استفاده از یک ابزار خاص برای سوآب سطح بیرونی لثه ها جمع آوری می کند.

  • عرق

    این نوع نمونه ممکن است با استفاده از روش تحریک عرق مخصوص که بدون درد بوده و اجازه می دهد تا عرق در لوله های پلاستیکی مارپیچ یا بر روی تکه ای پارچه توری یا کاغذ صافی جمع آوری شود. سپس برای میزان کلرآید عرق سنجش می شود. سطوح بالا رفته کلرآید حاکی از تشخیص سیستیک فیبروزیس می باشد.

نمونه هایی که جمع آوری آنها آسان است

برخی از نمونه ها براحتی با سوآب کردن (سائیدن) ناحیه مبتلا جمع آوری می شوند. اعمالی از این دسته در درمانگاه، مطب پزشک یا بستر بیمارستان قابل انجام هستند. نمونه ممکن است برای سنجش به آزمایشگاه فرستاده شود (هرچند، نتایج برخی آزمایشات ظرف چند دقیقه در مطب پزشک آماده می شوند). بعنوان مثال، نمونه های گلو، بینی، واژن و زخم های سطحی بدین صورت به دست می آیند. این روش ها، در حالیکه گاهی ممکن است ناخوشایند باشند، به طور کلی سریع، نسبتاً بدون درد بوده و هیچ عوارض جانبی ندارند.

Accordion Title
مثال ها
  • ترشحات و بافت های دستگاه تناسلی زن

    نمونه های ترشحات واژن با مالیدن یک سوآب پنبه ای بر دیواره های واژن به دست می آیند؛ سلول های دهانه رحم برای آزمایش پاپ اسمیر با استفاده از یک سوآب پنبه ای و اسپاتول یا یک برس کوچک حاصل می شوند. نمونه های بافت اندومتریال با فرو کردن یک لوله نازک نرم توخالی درون رحم به دست می آیند که هنگام این عمل ممکن است یک حس نیشگون مانند یا گرفتگی مختصری را احساس کنید. بیماران ممکن است حین این عمل قدری ناراحتی احساسی و فیزیکی داشته باشند. یک رویکرد حساس توسط پزشک، به راحتی احساسی بیمار کمک بزرگی می نماید. اگر ناخوشی فیزیکی داشتید، این موضوع را به پزشک خود بگوئید.

  • ترشحات مایعات بینی یا گلو

    نمونه با مالیدن سوآب بر سطح مورد نظر جمع آوری شده و سپس برای آزمایشاتی نظیر کشت آماده سازی می شود. افراد معمولاً هنگام سوآب یک واکنش "عوق زدن" را تجربه می کنند. اگر گلودرد داشته باشید، جمع آوری نمونه، با اینکه کوتاه است، میتواند ناخوشایند باشد. همینطور، سوآب بینی نیز ممکن است کمی ناخوشایندباشد از آنجائیکه سوآب وارد شده و به نواحی درون بینی می رسد که معمولاً لمس نمی شوند. بخاطر داشته باشید که این ناخوشی موقتی است و از پزشک خود بخواهید که تا حدامکان طوری نمونه برداری را انجام دهد که هر گونه درد یا ناراحتی به کمترین میزان برسد.

  • نمونه از جراحات یا زخم های باز

    اگر زخم در لایه خارجی پوست وجود داشته باشد، معمولاً نمونه با استفاده از یک سوآب با مالیدن بر آن ناحیه و برداشت نمونه ای از مایعات یا چرک جمع آوری میشود. لمس ناحیه زخم باز ممکن است موقتاً دردناک باشد بعلت اینکه زخم حساس است. اگرچه، اگر زخم یا عفونت عمیق باشد، یک سوزن یا سرنگ ممکن است برای آسپیره کردن نمونه ای از مایعات یا چرک از آن محل استفاده گردد.

  • انواع دیگر نمونه ها
نمونه های داخل بدن

برخی نمونه ها فقط با شکاف پوشش های حفاظتی بدن (مثلاً پوست) قابل دستیابی هستند. نمونه های خون با روش های حداقل تهاجمی توسط پزشکان، پرستاران یا پرسنل پزشکی خوب آموزش دیده به دست می آیند. جمع آوری نمونه های بافتی یک فرایند پیچیده تری بوده و ممکن است برای جمع آوری نمونه، بیحسی موضعی نیاز باشد.

به دلیل طبیعت این تکنیک های جمع آوری، ممکن است قدری درد یا ناراختی وجود داشته باشد. در صورت الزام برای انجام این نوع نمونه برداری ها، دانستن چگونگی انجام آنها ممکن است کمی به کاهش اضطراب کمک نماید. برای کسب اطلاعات بیشتر در این زمینه، مقاله مواجهه با درد، ناخوشی و اضطراب هنگام آزمایشات را ببینید.

Accordion Title
مثال ها
  • خون

    نمونه های خون از عروق خونی (مویرگ، وریدها و گاهی سرخرگ ها) توسط حجامت گرها یا پرسنل پزشکی آموزش دیده قابل جمع آوری هستند. نمونه با فرو بردن سوزن و بیرون کشیدن خون از طریق سوزن به درون یک لوله جمع آوری، به دست می آید. برخی نمونه ها ممکن است با سوراخ کردن نوک انگشت که قطره ای خون ایجاد میکند به دست آیند مانند خونی که برای آزمایش قند استفاده می شود. در روش خونگیری با سوزن یا از شکاف یک نیشتر، معمولاً فقط چندین دقیقه زمان برده و زخم و جراحت جزئی ایجاد می کند. برای کسب اطلاعات بیشتر، نکات آزمایش خون را ببینید.

  • نمونه گیری از بافت

    نمونه های بافتی ممکن است از محل های مختلف بدن مانند پستان، ریه، غدد لمفاوی یا پوست حاصل شوند. بسته به محل و درجه تهاجمی بودن، مقداری درد یا ناراحتی ممکن است رخ دهد. زمان لازم برای انجام این عمل و بهبودی ممکن است بسیار متغیر باشد. این اعمال توسط پزشکانی که دارای آموزش تخصصی می باشند، صورت می گیرند. نمونه های بافتی می توانند با استفاده از روش های زیر جمع آوری شوند از قبیل:

    • بیوپسی (نمونه گیری) با سوزن - یک سوزن وارد آن محل شده و سلول ها و یا مایعات با استفاده از یک سرنگ جمع آوری می شوند. یک حس ملایم مانند نیشگون ممکن است هنگام ورود سوزن احساس شود. معمولاً نیاز به زمان بهبودی نیست و ممکن است پس از آن ناراحتی ملایمی تجربه شود.
    • بیوپسی کلی (excisional biopsy) یک روش جراحی جزئی است که در آن برشی ایجاد شده و یک بخش یا تمام بافت از آن محل بریده می شود. بیوپسی بسته، روشی است که در آن یک برش کوچک ایحاد شده و یک ابزاری برای کمک به هدایت جراج به محل مناسب برای برداشت نمونه وارد می گردد. این بیوپسی ها معمولاً در اتاق عمل بیمارستان انجام می شوند. بی حسی موضعی یا عمومی ممکن است بسته به روش انجام شده مورد استفاده قرار گیرد، از اینرو بیمار احساس راحتی دارد. اگر بیهوشی عمومی استفاده شود، بهوش آمدن ممکن است تا چندین ساعت به طول انجامد.
  • مایع مغزی نخاعی (CSF)

    نمونه مایع مغزی نخاعی با پونکسیون کمری که اغلب ضربه نخاعی نامیده می شود، حاصل می شود. این یک روش اختصاصی اما نسبتاً روتین می باشد. این عمل زمانی که فرد به پهلو به صورت خمیده جنین مانند دراز کشیده یا گاهی در وضعیت نشسته به دست می آید. پشت فرد با یک ماده ضد عفونی کننده تمیز شده و بی حسی موضعی به زیر پوست تزریق می شود. یک سوزن مخصوص زیر پوست وارد دو مهره و درون کانال نخاعی می گردد. پزشک میزان کمی از CSF را در چندین ویال استریل جمع آوری می کند؛ سوزن بیرون آورده شده و یک باند استریل بر محل پونکسیون گذاشته شده و فشار داده می شود. سپس از بیمار خواسته می شود که به مدت یک ساعت یا بیشتر به جهت جلوگیری از سردرد احتمالی پس از آزمایش، به صورت طاق باز دراز بکشد. این روش معمولاً کمتر از نیمساعت طول می کشد. مقادیر ناخوشی می توانند بسیار متغیر باشند. رایجترین حسی که ایجاد می شود، احساس فشار هنگام ورود سوزن است. اگر هر گونه سردرد یا حس غیر عادی مانند درد، کرختی یا سوزن سوزن در پاها یا درد در محل پونکسیون دارید، به پزشک خود بگوئید.

  • سایر مایعات بدن

    بقیه مایعات بدن مانند مایع زلاله ای، مایع صفاغی، مایع جنب و مایع برون شامه با استفاده از روش هایی مشابه با CSF جمع آوری می شوند به این صورت که نیاز به آسپیره نمونه ای از مایع از طریق سوزن وارد شده به داخل ظرف جمع آوری هستند. به طور کلی اینها نوع پیچیده تری از جمع آوری بوده و اغلب نیاز به قدری آماده سازی بیمار، استفاده از بی حسی موضعی و دوره ای استراحت پس از جمع آوری نمونه دارند. برای کسب جزئیات بیشتر، توضیحات پونکسیون مفصلی (arthrocentesis)، پاراسنتز، توراسنتز و پریکاردیوسنتز را ببینید.

  • مغز استخوان

    عمل آسپیراسیون و یا بیوپسی مغز استخوان توسط یک متخصص حرفه ای صورت می گیرد. هر دو نمونه اغلب از استخوان ران (ستیغ تهیگاهی) جمع آوری می شوند. در برخی موارد، جمع آوری مغز استخوان ممکن است از جناغ سینه صورت گیرد. تقریباً به تمام بیماران پیش از عمل، داروی مسکن داده می شود، و سپس از آنها خواسته می شود تا بر روی شکم یا پهلو برای جمع آوری دراز بکشند. محل نمونه گیری با یک ماده ضد عفونی تمیز شده و یک ماده بی حسی موضعی تزریق می شود مانند آماده سازی برای محل یک جراحی معمول. زمانی که آن محل بی حس گردید، پزشک یک سوزن را از طریق پوست وارد استخوان می کند. برای آسپیراسیون، یک سرنگ به سوزن متصل بوده و مایع مغزاستخوان آسپیره می شود. برای بیوپسی مغزاستخوان، یک سوزن مخصوص برای جمع آوری مرکز (یک نمونه استوانه ای شکل) استخوان و مغز آن مورد استفاده قرار می گیرد. حتی با وجود اینکه پوست بیمار ممکن است بی حس شده باشد، ممکن است احساس فشار (کشش و یا فشردگی) ناراحت کننده را طی این اعمال داشته باشد. پس از اینکه سوزن بیرون کشیده شد، یک باند استریل بر آن محل قرار گرفته و فشار داده می شود. در برخی موارد، این عمل ممکن است بر استخوان ران مقابل نیز تکرار شود (مغز استخوان دوجانبه) که اغلب بعنوان بخشی از آزمایشات تشخیصی اولیه انجام می شود. سپس به بیمار آموزش داده می شود تا زمانیکه فشار خون، ضربان قلب و دما به حالت نرمال در بیایند دراز کشیده و سپس محل جمع آوری را به مدت 48 ساعت خشک و پوشیده نگه دارد.

  • مایع آمنیوتیک

    نمونه ای از مایع آمنیوتیک با استفاده از عملی با عنوان آمنیوسنتز برای شناسایی و تشخیص نواقص مادرزادی خاص، بیماری های ژنتیک و ناهنجاری های کروموزومی در یک جنین به دست می آید. مایع آمنیوتیک در هنگام بارداری، جنین را احاطه، حفاظت و تغذیه می کند. یک نمونه (حدود 29 میلی لیتر) از مایع آمنیوتیک با وارد کردن یک سوزن نازک از میان شکم و رحم به درون کیسه آمنیوتیک و جمع آوری هر دوی اجزاء سلولی و شیمیایی که برای شناسایی ناهنجاری های ژنتیکی احتمالی خاصی سنجش می شوند، انجام می گیرد.

مشاهده منابع

NOTE: This article is based on research that utilizes the sources cited here as well as the collective experience of the  Editorial Review Board. This article is periodically reviewed by the Editorial Board and may be updated as a result of the review. Any new sources cited will be added to the list and distinguished from the original sources used. To access online sources, copy and paste the URL into your browser.

منابع مورد استفاده در این مطلب

KidsHealth. A Directory of Medical Tests. Available online at http://kidshealth.org/parent/general/sick/labtest2.html#. Accessed December 2015.

منابع مورد استفاده در بررسی‌های قبلی

Pagana K, Pagana T. Mosby's Manual of Diagnostic and Laboratory Tests. 3rd Edition, St. Louis: Mosby Elsevier; 2006.

(October 16, 2006) MedlinePlus Medical Encyclopedia, Biopsy. Available online at http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003416.htm. Accessed October 2008.

Illustrated Guide to Diagnostic Tests, Student Version. Lewis JV, ed. Springhouse, PA: Springhouse Corp., 1994.

American Medical Association Complete Guide to Women's Health. Slupik RI, ed. New York: Random House, 1996: 126.

Caregiving: A Step-By-Step Resource for Caring for the Person with Cancer at Home. Houts PS and Bucher JA, eds. American Cancer Society, 2000: 233-240.

About Site on Mental Health Resources. Available on the Internet at http://mentalhealth.about.com/health/mentalhealth/library/weekly/aa072798.htm. Accessed May 2001.

Thompson, ED. Introduction to Maternity and Pediatric Nursing. 2nd ed. Philadelphia, Pa: W.B. Saunders Company, 1995: 577.

Dr Koop.com. See the articles on test/procedure preparation for infants, toddlers, preschoolers, and adolescents. Available on the Internet at http://www.drkoop.com. Accessed June 2001.

American Medical Association Family Medical Guide. 3rd ed. Clayman CB, ed. New York: Random House, Inc., 1994: 767.

Rob C, Reynolds J. The Caregiver's Guide: Helping Elderly Relatives Cope with Health and Safety Problems. Boston, MA: Houghton Mifflin Company, 1991.

CDC. OraQuick Rapid HIV Test for Oral Fluid – Frequently Asked Questions. Available online at http://www.cdc.gov/hiv/topics/testing/resources/qa/oralfluidqandafin.htm through http://www.cdc.gov. Accessed November 2011.

Interviews (professional titles and positions are listed as they were at the time of the interviews)

Rebecca Elon, MD, MPH. Medical Director of North Arundel Senior Care, Severna Park, Maryland.
Joy Goldberger, MS, CCLS. Education Coordinator, Child Life Department, Johns Hopkins Children’s Center, Baltimore, Maryland.
Saralynn Pruett, MT (ASCP). Phlebotomy Supervisor, Department of Laboratory Medicine and Pathology, Mayo Foundation, Rochester, Minnesota.


Karen Szafran, CPNP. Nurse practitioner, pediatric practice, Alexandria, Virginia. 
Myra Daly, PT (ASCP). Phlebotomy Supervisor, Northwest Community Healthcare, Arlington Heights, Illinois. 
Joan Kosiek, MT(ASCP)SH. Point-of-care consultant, Northwest Community Healthcare, Arlington Heights, Illinois. 
Richard Flaherty. Executive Vice-President, American Association for Clinical Chemistry, Washington, District of Columbia.